Hindi lahat ng sakit ay may halatang sintomas. Minsan, akala natin ay bumubuti na ang lagay ng anak natin, pero sa katotohanan ay lumalala na pala. Ito ang aral na iniwan sa amin ng karanasan namin kay Mael—isang batang masigla, malusog, at mapagmahal—hanggang sa dumaan siya sa isang pagsubok na hindi naming inaasahan: dehydration.

Maaga pa lang noong Abril 23, dinala na namin si Mael sa kanyang pediatrician para sa checkup. Nilagnat siya, nagsusuka, at nagtatae ng ilang araw. Agad naman siyang niresetahan ng gamot. Sabi ng doktor, basta’t hindi na siya magsusuka, ayos na raw. Sa puntong iyon, pakiramdam namin ay magaan na ang sitwasyon. Sa pag-uwi, agad naming pinainom si Mael ng gamot, at sa kabutihang-palad, hindi na siya nagsuka. Sa isip namin, gumagaling na siya.

Ngunit may napansin pa rin kaming kakaiba—hindi pa rin bumabalik sa normal ang kanyang dumi. Matubig pa rin ito. Habang nasa biyahe kami papunta sa isang kamag-anak, unti-unti siyang naging matamlay. Hindi na siya ganoon kasigla, at tila ba wala na siyang ganang kumilos. Bilang mga magulang, naramdaman naming may hindi tama. Hindi na kami nagdalawang-isip, dumiretso na kami sa isang private hospital.

Sa unang tingin, okay pa si Mael. Nakakangiti pa, nakikipagkulitan kahit papaano. Pero nang isalang siya para sa dextrose, doon nalaman ng mga doktor na siya ay dehydrated na. Hindi namin akalaing ganoon kabilis lumala ang kondisyon niya. Kinailangan siyang kuhanan ng dugo para sa karagdagang tests. Habang kinukuhaan siya ng dugo, bigla na lang siyang nag-seizure. Sa isang iglap, ang anak naming masigla kanina lang ay biglang hindi na namin makausap. Tinurukan agad siya ng pampakalma ng mga doktor.

Simula noon, hindi na siya nagising. Hindi na siya tumutugon sa kahit anong tawag namin. Nakatingin lang siya, walang reaksyon. Tinanong ko ang doktor kung kailan siya magigising. Ang sagot nila, depende raw sa magiging tugon ng katawan niya sa mga gamot. Hindi tiyak. Walang katiyakan.

Habang inaasikaso siya sa ICU, pabago-bago ang temperatura ng katawan niya. Minsan mataas, minsan bumababa. Araw-araw, gabi-gabi, kinukumusta ko ang lagay niya sa mga nurse at doktor. Paulit-ulit ang sagot: “Okay naman po ang tests.” Pero bakit ganoon pa rin ang kalagayan niya? Tila walang pagbabago. Hanggang isang gabi, nakita kong biglang nagkakagulo ang mga staff. May inilalabas na gamit. Pinatabi ako. Pinaupo. Doon ako napaiyak. May kutob na akong may masama.

Hindi ko maintindihan ang mga nangyayari. Hanggang sa sabihin ng doktor: kailangang siyang tubuhan. Hindi na sapat ang dextrose. Kailangang suportahan ang paghinga niya. Hindi na siya nakakakilos nang mag-isa.

Ang sakit makita ang anak mo sa ganoong kalagayan. Iniisip mong ginawa mo naman ang lahat. Dinala mo siya agad sa doktor, sinunod ang reseta, pinainom ng gamot, hindi mo siya pinabayaan. Pero bakit nauwi pa rin sa ganito? Ang totoo, hindi kami nagkulang sa pagmamahal. Pero marahil, nagkulang kami sa kaalaman.

Hindi pala sapat na wala nang pagsusuka. Hindi sapat na mukha siyang okay. Ang dehydration ay isang tahimik ngunit matinding kalaban, lalo na sa mga bata. Mabilis itong umatake. Kapag hindi naagapan, maaaring mauwi sa matinding komplikasyon—tulad ng seizure, kawalan ng malay, at pagsasailalim sa critical care.

Kaya sa lahat ng magulang, alalahanin ito: bantayan ang dumi ng bata, ang dami ng iniinom niyang tubig, at ang kabuuang kilos niya. Kung tila masyado siyang matamlay, kung hindi siya umiihi gaya ng dati, kung tuyong-tuyo ang labi niya—baka senyales na iyon ng dehydration. Huwag nang maghintay ng pagsusuka o lagnat. Minsan, hindi halata agad ang sintomas, pero sa loob-loob ng katawan niya, bumabagsak na pala ang kalusugan niya.

Maging mapagmasid. Magtanong sa doktor kahit mukhang maliit na bagay lang. Huwag mahiyang magdesisyon agad para sa ikabubuti ng anak. Ang ilang oras na paghihintay ay maaaring maging dahilan ng pagkaantala ng lunas. Sa mga batang mabilis mawalan ng fluids sa katawan, bawat minuto ay mahalaga.

Hindi ka pabaya kung nagkamali ka. Pero ang pagkakaroon ng sapat na kaalaman ang magliligtas sa anak mo. Dahil sa ganitong laban, hindi lang pagmamahal ang kailangan. Kaalaman ang buhay.